Những điều cần biết về máu và ung thư máu

TS. Nguyễn Thị Thanh NhànĐăng ngày 2/3/2021, chỉnh sửa khoa học lần cuối vào 18/7/2020
Hoa hồng trắng và đỏ

1. Máu

Máu là chất lỏng di chuyển tuần hoàn trong cơ thể, vận chuyển khí, chất dinh dưỡng và hormone quanh cơ thể cũng như giúp loại bỏ các chất thải trong quá trình chuyển hóa. Thành phần của máu có thể chia thành 2 nhóm: huyết cầu (gồm các tế bào máu) và huyết tương (gồm nước, các protein huyết tương, chất điện giải, kháng thể, và nhiều chất khác) [1,2].

Có 3 loại tế bào máu [1,2]:

  • Hồng cầu (tế bào máu đỏ): với thành phần chính là huyết sắc tố (hemoglobin) giúp vận chuyển oxy từ phổi đến tế bào và mang CO2 từ tế bào trở lại phổi để thải ra ngoài thông qua hệ thống mạch máu.

  • Bạch cầu (tế bào máu trắng): giúp chống nhiễm trùng khi bị xâm nhiễm bởi các mầm bệnh (vi khuẩn, virus, v.v.) hoặc loại bỏ các mảnh vụn và các nhân tố lạ xâm nhập vào cơ thể.

  • Tiểu cầu: giúp đông máu khi bị thương.

Tất cả hồng cầu có cùng một quá trình trưởng thành và phát triển. Tiểu cầu cũng vậy. Tuy nhiên, lại có rất nhiều loại bạch cầu khác nhau. Các bạch cầu có thể được xếp vào 3 nhóm [1,3]:

  • Tế bào lympho (hay tế bào bạch huyết): gồm tế bào lympho B, sản xuất kháng thể để nhận diện và giúp tiêu diệt các tác nhân xâm nhiễm; tế bào lympho T, tiêu diệt các tế bào đã bị virus xâm nhiễm và điều hòa hoạt động của các bạch cầu khác. Ngoài ra, còn có tế bào tương tự tế bào lympho gọi là tế bào giết tự nhiên (natural killer cells), giết các tế bào ung thư và tế bào bị nhiễm virus.

  • Tế bào hạt (granulocyte): chứa một lượng lớn các lysosome và bóng màng (secretory vesicle). Có 3 loại tế bào hạt là bạch cầu trung tính (neutrophil) loại bỏ vi sinh vật, bạch cầu ưa acid (eosinophil) diệt ký sinh trùng và điều hòa các đáp ứng viêm dị ứng, và bạch cầu ưa bazơ (basophil) tiết ra histamin để kích thích phản ứng viêm.

  • Tế bào đơn nhân (monocyte): Khi rời khỏi dòng máu, tế bào đơn nhân phát triển thành đại thực bào (macrophage), cùng với bạch cầu trung tính loại bỏ vi sinh vật và tế bào chết. Tế bào đơn nhân còn phát triển thành tế bào tua (dendritic cells), phát hiện tác nhân lạ, sau đó trình diện cho tế bào lympho để loại bỏ.

Các tế bào máu đều được phát triển từ tế bào gốc tạo máu trong tủy xương. Từ các tế bào gốc tạo máu, sẽ có 2 hướng để trưởng thành: thành tế bào tiền thân dòng lympho sau đó biệt hóa thành các tế bào lympho, hoặc thành tế bào tiền thân dòng tủy, sau đó biệt hóa thành tế bào hạt, tế bào đơn nhân, hồng cầu, tiểu cầu, v.v. (Hình 1) [1,3].

Hình 1: Sơ đồ quá trình tạo máu [1]Hình 1: Sơ đồ quá trình tạo máu [1]
Hình 1: Sơ đồ quá trình tạo máu [1]

2. Ung thư máu

Ung thư máu (hay bệnh máu ác tính), xảy ra khi một tế bào ở tủy xương, hạch lympho hay lách bị biến đổi thành dòng tế bào ung thư, và phát triển không kiểm soát [3]. Ung thư máu có 3 loại (Hình 2) [3,4]:

  • Bệnh bạch cầu (Leukemia): là sự tăng bất thường số lượng bạch cầu trong máu và/hoặc tủy xương, lấn át hoạt động bình thường của hồng cầu và tiểu cầu, cũng như các bạch cầu khoẻ mạnh khác.

  • Ung thư hạch bạch huyết (Lymphoma): khởi phát từ các bất thường của tế bào lympho (tế bào B và tế bào T) trong hệ bạch huyết, bao gồm các hạch bạch huyết, lá lách và tuyến ức.

  • Đa u tủy (Multiple myeloma): là loại ung thư tương bào (tế bào plasma) trong tủy xương. Tương bào là tế bào miễn dịch được biệt hóa từ tế bào B, có chức năng sản xuất kháng thể để tiêu diệt mầm bệnh.

Hình 2: Các loại ung thư máuHình 2: Các loại ung thư máu
Hình 2: Các loại ung thư máu

Nguồn tham khảo
  1. Alberts B, Johnson A, Lewis J, et al. Molecular Biology of the Cell. 5th edition. New York: Garland Science; 2008. Renewal by Multipotent Stem Cells: Blood Cell Formation: p. 1450-1462

  2. https://basicbiology.net/micro/cells/blood

  3. Gary S. Stein and Kimberly P. Luebbers. Cancer Prevention, Early Detection, Treatment and Recovery. 2nd edition. John Wiley & Sons, Inc; 2019. Leukemia, Lymphoma, and Myeloma: p. 299-316

  4. https://www.webmd.com/cancer/lymphoma/default.htm

  5. Juliusson, G. and R. Hough, Leukemia. Prog Tumor Res, 2016. 43: p. 87-100

  6. Arber, D.A., et al., The 2016 revision to the World Health Organization classification of myeloid neoplasms and acute leukemia. Blood, 2016. 127(20): p. 2391-405

  7. https://www.cancer.org/cancer/leukemia.html

Chịu trách nhiệm nội dung:

Avatar Nguyễn Thanh Nhàn

TS. Nguyễn Thị Thanh Nhàn

Nghiên cứu sinh ngành Y sinh, ĐH Tsukuba, Nhật Bản

Tham gia bình luận bài viết này

Mauris sit amet aliquam risus. Aliquam in lacus ac metus blandit lobortis et ac lectus.

Hai người đang trò chuyện